Ile krowa ma żołądków? Budowa układu pokarmowego przeżuwaczy

Krowa ma jeden żołądek, który jest podzielony na cztery komory. To właśnie ten podział sprawia, że w potocznym języku często mówi się o czterech żołądkach. W artykule wyjaśniamy, jak działa każda część tego narządu i dlaczego układ pokarmowy krowy radzi sobie z celulozą.

Czym jest żołądek krowy i jak jest zbudowany?

Krowy zaliczają się do przeżuwaczy, czyli podrzędu ssaków roślinożernych. W tej grupie znajdują się między innymi jelenie, sarny, łosie, antylopy, bawoły i owce. Najmniejszym przedstawicielem przeżuwaczy jest piżmowiec azjatycki, ważący zaledwie około 15 kg.

Według badań polskich naukowców pierwsze udomowienie bydła nastąpiło około 10 000 lat temu w regionie Środkowego Nilu. Krowa domowa to podgatunek tura europejskiego i należy do podrodziny bawołów. Bydło domowe zalicza się do zwierząt parzystokopytnych.

Żołądek krowy to jeden narząd podzielony na cztery komory. Trzy z nich tworzą przedżołądki, a ostatnia pełni funkcję żołądka właściwego. Każda z tych części ma inną budowę, wielkość i zadanie w procesie trawienia.

Podstawowe parametry poszczególnych komór przedstawia poniższa tabela:

Jak funkcjonują poszczególne komory żołądka?

Proces trawienia u krowy ma ściśle określoną kolejność. Wstępnie przeżuta pasza trafia z jamy gębowej do pierwszej komory, a następnie przesuwa się przez kolejne części żołądka. Nie każda komora pracuje jednak tak samo.

Żwacz

Żwacz to pierwsza i największa komora żołądka krowy. U dorosłych zwierząt ma pojemność od 150 do 200 litrów, co stanowi około 80% objętości całego narządu. Ta część może ważyć nawet około 100 kg i działa jak zbiornik fermentacyjny. Razem z czepcem odpowiada za około 85% pojemności żołądka.

W żwaczu bytują bakterie, pierwotniaki i inne mikroorganizmy. To one odpowiadają za wstępny rozkład włókien roślinnych i uwalnianie składników odżywczych. Dodatkowo w tej komorze wytwarzane są duże ilości gazów – od 25 do 30 litrów na godzinę, głównie dwutlenek węgla i metan, które krowa usuwa przez odbijanie.

Praca żwacza nie ogranicza się do fermentacji. Bierze on udział w cyklu żwaczowo-czepcowym, czyli synchronicznych skurczach obu pierwszych komór. Skurcz cofający treść pokarmową występuje mniej więcej raz na minutę, dzięki czemu większe fragmenty wracają do jamy gębowej i są ponownie przeżuwane.

Czepiec

Po żwaczu pokarm dociera do czepca. Ta komora ma pojemność około 20 litrów i pełni przede wszystkim funkcję naturalnego filtra. Jej błona śluzowa czepca tworzy wzory przypominające plaster miodu, które pomagają oddzielić drobne cząstki od tych, które są jeszcze zbyt duże. Zbyt duże fragmenty wracają do żwacza, a odpowiednio rozdrobniona treść przechodzi do ksiąg.

Księgi

Księgi to trzecia komora żołądka krowy i jednocześnie trzeci przedżołądek. Ich nazwa pochodzi od licznych pofałdowanych wypustek, które przypominają kartki książki. Dzięki nim powierzchnia wchłaniania wzrasta do 4–5 m2. To tutaj organizm odzyskuje od 30 do 60% wody pobranej z pokarmem. Wchłaniane są również sód, potas i inne minerały.

Choć dokładna rola ksiąg nie została w pełni poznana, wiadomo, że ich struktura zapobiega przedostawaniu się większych cząstek paszy do dalszych odcinków przewodu pokarmowego. Dzięki temu trawienie może przebiegać sprawniej.

Trawieniec

Trawieniec to ostatnia komora i właściwy żołądek krowy. Przypomina żołądki innych ssaków, ponieważ wydziela soki żołądkowe z enzymami trawiennymi. Panuje w nim kwaśne środowisko o pH od 2 do 3. To w trawieńcu dochodzi do rozkładu białek na mniejsze składniki.

Dla porównania wartości pH w różnych żołądkach przedstawia tabela:

Z trawieńca treść pokarmowa trafia do dwunastnicy, a następnie do jelita cienkiego i jelita grubego. Tam wchłaniane są lotne kwasy tłuszczowe, które wątroba przetwarza na glukozę – główne źródło energii dla organizmu krowy.

Dlaczego mikroorganizmy są niezbędne w trawieniu celulozy?

Budowa czterokomorowego żołądka to nie wszystko. Bez pomocy mikrobioty krowa nie byłaby w stanie wykorzystać celulozy – polisacharydu, który buduje ściany komórkowe roślin. Człowiek nie trawi tego związku, dlatego przechodzi on przez jego układ pokarmowy jako składnik błonnika.

W żwaczu krowy bytuje ponad 200 rodzajów bakterii oraz około 20 typów pierwotniaków. W skład mikrobioty przeżuwaczy wchodzą też grzyby, archeobakterie i wirusy. Te mikroorganizmy produkują enzymy trawienne, które rozbijają włókna roślinne na prostsze substancje. Dlatego żywienie krowy to tak naprawdę również żywienie jej mikrobioty, a nadmiar kukurydzy w paszy może zaburzyć równowagę całego układu pokarmowego.

Co je krowa i ile czasu spędza na jedzeniu?

Krowa to zwierzę roślinożerne, które najczęściej zjada trawę, koniczynę i lucernę. Zimą podstawą żywienia są siano oraz kiszonka, czyli konserwowana zielonka. W dobrze zorganizowanych hodowlach do codziennej dawki włącza się paszę treściwą i objętościową, a także mieszanki zbożowe, białkowe i mineralno-witaminowe.

Całkowita pojemność żołądka dorosłej krowy wynosi od 180 do 250 litrów, w zależności od rasy, wieku i diety. Zwierzę może jednorazowo pobrać nawet około 90–100 kg paszy. Na jedzenie i przeżuwanie potrafi przeznaczać do 9 godzin dziennie, a w pozycji leżącej spędza nawet 14 godzin na dobę. W tym czasie wytwarza od 40 do 150 litrów śliny, która pomaga w buforowaniu treści żwacza. Pierwsze przeżuwanie pojawia się zwykle około godziny po posiłku.

Jak trawi cielę i kiedy zmienia się jego żołądek?

U cielęcia do około 3. miesiąca życia aktywnie pracuje przede wszystkim trawieniec. W momencie narodzin jest on dwukrotnie większy od żwacza. Organizm młodego zwierzęcia nie ma jeszcze pełnej mikrobioty, dlatego cielę nie może od razu spożywać dużej ilości paszy roślinnej.

Potrzebne mikroorganizmy młode bydło pobiera przez kontakt z dorosłymi osobnikami. W hodowlach cielętom podaje się czasem płyn pobrany ze żwaczy dojrzałych krów, aby ułatwić przejście na pokarm roślinny. W ten sposób przedżołądki stopniowo podejmują swoje funkcje.